19. Porta Santa

 

Trzy wielkie portyki i siedem mniejszych wprowadzały w średniowieczu do wnętrza romańskiej katedry świętego Jakuba w Composteli, jak to opisał Aymeric Picaud w napisanej w latach 1135–1140 księdze V Codex  Calixtinus: 

„Ma trzy główne portyki i siedem małych portali (portalullis): pierwszy główny z widokiem na zachód, drugi na południe, a trzeci od północy… Z siedmiu małych drzwi, pierwsze nazywają się Santa Maria, drugie są na Via Sacra, trzecie San Paio, czwarte od Kanoników, piąte z krużganków, szóste także i siódme ze Szkoły Skrybów. Dają również dostęp  do pałacu arcybiskupa”. 

Przebudowy i rozbudowy prowadzone od XIV do XVIII wieku pozostawiły te wielkie wejścia: Portico Gloria schowane za barokową zachodnią fasadą Obradorio, Porta Francigena w północnej ścianie transeptu i Porta Platerias na jego południowym końcu, a z siedmiu małych drzwi pozostały cztery. Dwoje z nich tworzą wewnętrzne przejścia z transeptu do przyległych budynków: kościoła Santa Maria Aniqua de la Corticela i wirydarza dawnego klasztoru kanoników. Pozostałe, znajdujące się we wschodniej ścianie romańskiej katedry, przysłonięte zostały w czasie XVII wiecznej rozbudowy renesansową ścianą kurtynową i dojście do nich odbywa się przez zewnętrzne portale z Praza da Quintana de Muertos. 

Jest to Porta Real w południowej części ściany, przez którą dawnymi czasy wchodzili do katedry królowie, a obecnie jest wejściem do sklepu z pamiątkami i wydawnictwami katedralnymi, Porta dos Abades w północnej części z Praza da Quinatana da Vivos prowadzący do wczesnoromańskiego kościoła Santa Maria de Corticela, ale najważniejszym wejściem w tej fasadzie jest usytuowana pośrodku Porta Santa, otwierana tylko w czasie Roku Świętego, przez którą pielgrzymi wtedy wchodzą do wnętrza katedry. Rok Święty Jakubowy, wraz związanym z nim odpustem zupełnym, ustanowiony został w 1179 roku przez papieża Aleksandra III w bulli „Regis aeterni” i przypada na lata, w których dzień 25 lipca, będący świętem Jakuba Starszego Apostoła, przypada w niedzielę. 

Droga do Drzwi Świętych, zwanych też Bramą Przebaczenia prowadzi z położonego po wschodniej stronie katedry Praza da Quintana, przez zewnętrzny wielki portal zamykany metalową kratą otwieraną tylko w latach świętych, przez wąski kamienny dziedziniec,

do znajdującego się w ścianie absydy, pomiędzy kaplicą San Salvador i San Pedro, prostego kamiennego portalu z dwuskrzydłowymi mosiężnymi drzwiami wykonanymi w 2003 roku przez galicyjskiego rzeźbiarza Suso León. 

Wejście przez nie ze świata zewnętrznego do świętej przestrzeni, jaką tworzy wnętrze kościoła, jest symbolem przejścia z dotychczasowej grzesznej egzystencji do nowego życia w jedności z Bogiem. Symbolizują to słowa Jezusa umieszczone na stronie zewnętrznej drzwi „Ja jestem bramą, jeśli ktoś wejdzie przeze Mnie, będzie zbawiony” (J10, 9), oraz wizerunek Chrystusa Zmartwychwstałego, świętego Jakuba i orszak pielgrzymów. Relief na wewnętrznej strona drzwi przedstawia sześć scen opowiadających o świętym Jakubie. 

Portal zewnętrzny

Zewnętrzny portal przy Praza da Quintana, wykonany w 1611 roku przez Francisco González de Araujo, wraz ze ścianą kurtynową nawiązującą do stylu wczesnego okresu renesansu hiszpańskiego zwanego plateresco, zasłania i porządkuje wcześniejszą chaotyczną zabudowę wschodniej części katedry. Przy jego budowie wykorzystano filary i 24 figury patriarchów, proroków i apostołów z rozebranego w tym czasie średniowiecznego chóru wykonanego w nawie głównej w XII wieku przez architekta i rzeźbiarza Mistrza Mateo. W 1694 roku dodano do niego drugą barokową kondygnację z posągami świętego Jakuba Pielgrzyma i jego uczniów Atanazego i Teodora, dzieło Pedro de Campo i wejście to nazwano „Porta dos veintisiete sabios” – drzwi dwudziestu siedmiu mędrców.

Identyfikacja postaci w portalu:

Lewa strona:

1. Król Salomon, 2. Mojżesz, 3. prorok Daniel, 4. prorok Izajasz, 5. Aaron, 6. prorok Nahum, 7. Św. Łukasz Ewangelista, 8. prorok Aggeusz, 9. Król Saul, 10. prorok Zachariasz; 11. Św. Andrzej Apostoł, 12. Apostoł Szymon.

Prawa strona:

1. prorok Micheasz,  2. prorok Ozeasz, 3. Samuel, 4. Św. Filip Apostoł , 5. prorok Abdiasz; 6. Św. Tomasz Apostoł, 7. prorok Malachiasz, 8. Św. Marek Ewangelista, 9. prorok Jeremiasz, 10. Apostoł Jakub Większy, 11. prorok Habakuk, 12. prorok Jonasz .

Portal wewnętrzny

Kiedy Drzwi Święte, umieszczone w wewnętrznym portalu, są otwarte, ich zewnętrzna strona przylega do kamiennego muru katedry i reliefy umieszczone na ich skrzydłach są niewidoczne. Można je zobaczyć kiedy są zamknięte w latach niejubileuszowych, poprzez kratę w portalu zewnętrznym, w czasie, gdy przestrzeń między murem zewnętrznym, a ścianą absydy jest oświetlona porannym światłem.

Głównym elementem reliefu jest postać Chrystusa Zmartwychwstałego umieszczona po lewej stronie w górnej części drzwi, nad którą znajduje się napis: „Iesus Christus heri, hodie, ipse et in saecula” – Jezus Chrystus wczoraj, dziś, ten sam na wieki, a z boku „Ego Sum” – Ja Jestem. Napis poniżej informuje, że „Hæc est domus Dei  et porta Cœli” – To jest Dom Boży i drzwi do Nieba, oraz grecki akrostych „Ιησούς Χριστός Υιός του Θεού και Σωτήρας” – Jezus Chrystus, Syn Boży i Zbawiciel. Dwie ryby umieszczone na środku to pamięć o cudownym połowie i powołaniu apostolskim na rybaków ludzi. Z prawej strony, u stóp Chrystusa klęczący Święty Jakub prosi o otwarcie pielgrzymom bramy, by mogli przejść od starego  grzesznego życia do życia odnowionego łaską Bożą . W dolnej części, pod napisem „Dominus missit me” – Panie pobłogosław mnie, przedstawiony jest orszak pielgrzymów, którzy dotarli do grobu świętego Jakuba i dostąpili łaski świętości. Są to postacie świętych: 

Franciszka z Asyżu, który był tutaj w 1214 roku, Franco ze Sieny doznającego cudownego odzyskania wzroku, królowej Izabeli Portugalskiej, która była wzorem chrześcijańskiej pokory, Brygidy Szwedzkiej założycielki zakonu brygidek, budowniczego dróg dla pielgrzymów Dominika de la Calzada, Dominika Guzmana założyciela klasztoru kaznodziejów, oraz pielgrzymujących do grobu świętego Jakuba papieża Jana XXIII,  jeszcze jako kardynała przed konklawe i dwukrotnie papieża Jana Pawała II, który podniesioną ręką błogosławi pielgrzymów.

Od wewnątrz mały i skromny kamienny portal Drzwi Świętych znajdujący się w ścianie absydy, pomiędzy wielkimi, z bogatym wystrojem architektonicznym i rzeźbiarskim, kaplicami San Salvador i San Pedro, nie zwraca na siebie szczególnej uwagi. Zdobią go tylko, stojące po obu stronach, romańskie polichromowane figury proroka Ezechiela i apostoła świętego Judy Tadeusza pochodzące z chóru wykonanego przez Mistrza Mateo, oraz dwie marmurowe niewielkie misy na wodę święconą. 

Na mosiężnych płytach, wykonanych techniką na wosk tracony (cire perdue), pokrywających skrzydła drzwi, sześć prostokątnych reliefów przedstawia epizody o z Nowego Testamentu i z dziejów Apostolskich, oraz legendy o świętym Jakubie Starszym Apostole. 

Są to kolejno:

„Vocatio” – powołanie pierwszych uczniów nad jeziorem Tyberiackim

„Missio” –  rozesłanie 12 apostołów, 

„Predicatio” – misja ewangelizacyjna świętego Jakuba,

„Decapitatio” – śmierć świętego Jakuba przez ścięcie mieczem, 

„Translatio Jacobeo” – przeniesienie ciała świętego Jakuba z Palestyny do Gallaecia,

„Inventio” – odnalezienie ciała świętego Jakuba przez pustelnika Pelayo i biskupa Teodomira, 

W ścianę nad portalem umieszczony jest jeden z krzyży konsekracji katedry, dokonanej w 1211 roku, z napisem na metalowej wstędze: „To jest dom Boży i drzwi nieba” (Rdz 28,17), a powyżej witraż z 1896 roku przedstawiający świętego Jakuba z atrybutami pielgrzyma, patrona tego kościoła.

Historia Drzwi Świętych

Drzwi Święte są jedną z najbardziej symbolicznych części katedry. Podobnie jak święte drzwi głównych rzymskich bazylik, świętego Piotra, świętego Jana na Lateranie, świętego Pawła za Murami czy świętej Marii Większej, są one otwierane tylko w wyznaczonych latach świętych. W Composteli latami świętymi są te, w których obchodzone w dniu 25 lipca święto świętego Jakuba Starszego Apostoła przypada w niedzielę. Ze względu na lata przestępne następuje to w rytmie sześciu, pięciu, sześciu i jedenastu lat. Ponadto dodatkowe lata święte jako nadzwyczajne może ogłosić papież, jak to miało miejsce w latach 2016 i 2022, a kapituła zdecydować o otwarciu drzwi świętych w tym roku.

Nie jest wiadome, kiedy powstały Drzwi Święte w katedrze w Santiago de Compostela. Niektórzy uczeni piszą o średniowiecznej tradycji, wcześniejszej od rzymskiej powstałej dopiero w 1423 roku, powołując się na tekst w Libro V w Codex  Calixtinus, napisany w latach 1135–1140  który podaje, że „z siedmiu małych drzwi … drugie są na Via Sacra”, czyli świętej drodze, prowadzącej z klasztoru San Payo de Antealtares do wnętrza katedry przez kamienny portal, nad którym jest data 1211 i jeden z krzyży konsekracyjnych, który stał się później wewnętrznym wejściem z obejścia absydy do dobudowanej w XIII wieku kaplicy Nostra Seńora la Blanca. 

Pamiątką po tym XII-to wiecznym wejściu jest nazwa Via Sacra jaką ma krótka uliczka przy północnej ścianie klasztoru. 

Bardziej prawdopodobne wydaje się, że dopiero na początku XVI wieku arcybiskup Alonso III Fonseca, który niewątpliwie znał rzymski rytuał ustanowiony przez papieża Aleksandra VI na rzymski Jubileusz w 1500 roku, przejął ten rytualny akt, nadając przejściu przez te szczególne drzwi symbol przebaczenia i odrodzenia do nowego życia, wykorzystując do ich budowy średniowieczne mniejsze drzwi znajdujące się pomiędzy kaplicami Salwadoru i San Pedro, nazwane „San Paio” w Libro V Codex  Calixtinus, i za którego mandatu obchodzono jubileusze 1507, 1512 i 1518, stając się drugim po Rzymie miastem jubileuszowym.

W XVII wieku na zewnątrz dodano teatralną barokową kurtynę jako portyk o umiarkowanych proporcjach, pozostawiając między nim a samymi drzwiami wąską i małą salę, którą można zobaczyć dzisiaj. W tej przestrzeni zachował się grobowiec i kilka laud na ziemi, które przypominają nam, że Plaza de A Quintana był cmentarzem. Prace wykonali w 1611 roku Galicjanie Jácome Fernández i González de Araújo, a ukończyli Peña de Toro i Domingo de Andrade.

Zewnętrzy portyk ozdobiono rzeźbami, przypisywanymi rzeźbiarzowi Mistrzowi Mateo, a pochodzącymi ze średniowiecznego kamiennego chóru katedry, rozebranego na początku XVII wieku, umieszczając w 1611 roku pomiędzy prostokątnymi pilastrami po sześć z każdej strony wejścia,  a w 1660 roku następne dwanaście postaci, również po sześć miedzy kolejnymi pilastrami, przedstawiające patriarchów, proroków i apostołów. Cały portal został ukończony około 1694 roku przez lokalnego artysty Pedro del Campo dodając górną kondygnację z  rzeźbą świętego Jakuba pośrodku i jego uczniów Teodora i Anastazego po bokach. 

W 1744 roku przejście zostało zamknięte żelazną kratą, otwieraną wraz ze znajdującymi się w ścianie katedry Świętymi Drzwiami, tylko w latach Jubileuszowych. W 1794 roku zaproponowano remont w stylu neoklasycystycznym, jednak nigdy nie przeprowadzono go ze względu na śmierć arcybiskupa Malvara i brak funduszy. 

Archiwalne zdjęcia z pierwszej połowy XX wieku pokazują, że Porta Santa miała jednoskrzydłowe drzwi otwierające się na zewnątrz i podobnie jak przejście w portyku zewnętrznym zabezpieczone żelazną dwuskrzydłową kratą. 

Drzwi były widoczne tylko w latach świętych, bo w pozostałych latach zasłaniano je od wewnątrz prostą metalową kurtyna z nałożonymi na nią motywami geometrycznymi. 

W 1992 wykonane zostały przez galicyjskiego rzeźbiarz Francisco Leiro nowe jednoskrzydłowe drewniane drzwi, przedstawiając na nich w płytkiej płaskorzeźbie tradycję translatio, czyli przeniesienia do Galicji  doczesnych szczątków Apostoła. Spotkały się one z  ogólną krytyką, że nie odpowiadają przesłaniu i symbolice rytuału 

przejścia  przez Święte Drzwi. Pod koniec 2003 roku drewniane 

drzwi Francisco Leiro zdjęto i przeniesione do muzeum katedralnego.

W ich miejsce w Porta Santa zamontowane zostały nowe mosiężne dwuskrzydłowe drzwi wykonane przez rzeźbiarza z Santiago de Compostela Suso León.  

Inspiracją dla niego był polichromowany angielski ołtarz z alabastru, wyrzeźbiony w Nottingham około 1450 roku i podarowany katedrze w 1456 roku przez angielskiego duchownego Johna Goodyeara z okazji jego pielgrzymki do Composteli. Na płaskorzeźbach przedstawiał historię świętego Jakuba: powołanie, misję, głoszenie kazań, męczeństwo i przeniesienie, jak zapisano w łacińskim napisie, powtórzonym na drzwiach wykonanych przez Suso León.

Zostały sfinansowane przez około trzydzieści firm i kupców zrzeszonych w Izbie Handlowej z Composteli. Drzwi mają 2,60 metra wysokości i 1,40 metra szerokości, a każde z dwóch skrzydeł wykonanych przy zastosowaniu techniki odlewania z traconego wosku, waży około 350 kilogramów. 

Podczas remontu i wykonywanych prac konserwatorskich budynku katedry w latach 2011 - 2020 barokowa żelazna krata znajdująca się w zewnętrznym licu ściany absydy zamykająca dojście do Drzwi Świętych została zdemontowana, a w jej miejscu, przed Anno Santo Jacobeo 2021, zamontowano dwuskrzydłowe ochronne szklane drzwi.  

W Roku Świętym Jakubowym w 1982 roku 9 listopada odwiedził Santiago de Compostela i przeszedł przez Drzwi Święte papież Jan Paweł II, a 6 listopada 2010 papież Benedykt XVI.

Ceremoniał otwarcie Drzwi Świętych

Drzwi Święte, zwykle zamknięte, otwierane są, w następującym co kilka, lub kilkanaście lat, Roku Świętym Jakubowym, aby przez nie, w tym szczególnym okresie, pielgrzymi mogli wejść do katedry na koniec swojej wędrówki. Uroczyście celebrowane otwarcie drzwi następuje po południu 31 grudnia poprzedzającego Rok Święty, a zamykane w dniu 31 grudnia.

Do lat dziewięćdziesiątych XX wieku, zgodnie z wiekową tradycją po zakończeniu Roku Świętego i uroczystym zamknięciu Drzwi Świętych portal w ścianie obejścia (ambitu) był zamurowywany, a ściana od wewnątrz katedry zakrywana stalową płytą wzmocnioną metalowymi płaskownikami. W przeddzień rozpoczynającego się Roku Jubileuszowego, następowało, zgodnie z tradycyjnym ceremoniałem prowadzonym przez arcybiskupa Composteli, rozebranie wybudowanego muru i uroczyste otwarcie Świętych Drzwi. W 1992 roku, kiedy zamontowano nowe drewniane drzwi, zrezygnowano z zamurowywania, drzwi zakrywano od wewnątrz metalową osłoną, a w przeddzień ich otwarcia usuwano tą osłonę i układano mur z luźno ułożonych kamieni, burzony w momencie otwierania przez arcybiskupa drzwi. W Roku Świętym 2021, na prośbę konserwatorów wykonujących remont katedry, zrezygnowano z budowy i burzenia tej ściany.

Rytuał otwarcia Drzwi Świętych w katedrze w Santiago de Compostela oparty jest na zasadach ustalonych w Rzymie dla tamtejszych uroczystości Roku Jubileuszowego. 31 grudnia po południu arcybiskup, po sprawowaniu Eucharystii, na czele kapituły, władz religijnych i politycznych, oraz licznej rzeszy wiernych, wyrusza z procesją przez Puerta de Platería na Plaza de Quintana, na którym, po paradzie wojskowej i oficjalnym powitaniu, rozpoczyna się właściwy rytuał otwarcia. 

Arcybiskup przez zewnętrzny portal podchodzi do Drzwi Świętych i  stojąc przed zamkniętymi drzwiami mówi:

„Otwórzcie mi drzwi domu, w którym mieszka Sprawiedliwy”,

A zebrani obok ludzie odpowiadają:

 „Abym mógł przez nie wejść i chwalić Pana”.

Następnie arcybiskup z trzymanej przez kanonika tacy bierze specjalnie na tę uroczystość przygotowany przez compostelańskich złotników młotek i po raz pierwszy uderza nim w drzwi, 

a potem mówi:  

„Wejdę do Twojego domu, Panie”

i zebrani odpowiadają:

„Będę Ci oddawał cześć ze czcią w Twojej świętej świątyni”,

po czym uderza w drzwi po raz drugi mówiąc:

„Otwórzcie drzwi, bo Pan jest z nami”,

Po czym stojący obok mówią:

„I pokazał Izraelowi znaki swojej mocy”.

Następnie uderza młotkiem po raz trzeci i otwiera kluczem drzwi.

W poprzednich latach, do Roku Świętego 2010, po otwarciu drzwi arcybiskup uderzał młotkiem w postawiony z luźnych kamienni mur przewracając go na posadzkę wewnątrz świątyni. 

W otwartych już drzwiach arcybiskup klęka i odmawia modlitwę, a następnie przechodzi przez nie, a dwóch diakonów myje jej nadproża i ościeża gałązkami oliwnymi nasączonymi wodą święconą. 

Po odśpiewaniu Te Deum procesja wchodzi do wnętrza katedry, przechodzi obejściem i nawą główną do Portyku Chwały, gdzie następuje zakończenie uroczystości.

Liturgia i rytuał zamknięcia Drzwi Świętych, podobnie jak ich otwarcie, odbywa się 31 grudnia, jako kulminacja Roku Świętego. Procesja opuszcza katedrę przez Puerta de Azabachería, docierając do Drzwi Świętych, gdzie skrapia wodę święconą i okadza. W poprzednich latach, kiedy drzwi były zamurowywane, układał pierwszy kamień muru.  które. Po zakończeniu obrzędu procesja podąża dalej w stronę drzwi Platerías, którymi ponownie wchodzi do wnętrza, śpiewając antyfonę O Beate Iacobe.

Rok Święty Jakubowy

(łac.) Annus Sanctus Iacobeo, (hiszp.) Año Santo Jacobeo, (galic.) Ano Santo Xacobeo, ogłoszony został jednorazowo przez papieża Kaliksta II w 1120 roku, w którym święto apostoła Jakuba Starszego ustanowione na 25 lipca przypadało w niedzielę. Papież Aleksander III w 1179 roku w Bulli Regis Aeterni potwierdził ten przywilej Composteli rozszerzając go na wszystkie te szczególne lata. Pierwszy Rok Święty Jakubowy obchodzony był w 1122 roku, a od 1182 roku stał się stałym świętem, które w okresach 28 letnich występuje czterokrotnie w odstępach co 6 –5 – 6 – 11 lat.

Tabela lat świętych Composteliańskich w  XX i XXI wieku

            +6        +5        +6        +11

+28      1909    1915    1920    1926

+28      1937    1943    1948    1954

+28      1965    1971    1976    1982

+28      1993    1999    2004    2010

+28      2021    2027    2032    2038

+28      2049    2055    2060    2066

+28      2077    2083    2088    2094

Bulla papieska Regis Aeterni nadała też możliwość uzyskania w Roku Świętym Jakubowym odpustu zupełnego (Indulgenza plenarna), a wierni chcący go otrzymać powinni spełnić warunki określone w Kodeksie Kanonicznym i przyjęte w tym miejscu czynności i dzieła odpustowe określone na pierwszym synodzie w Composteli w 1300 roku:

- przybyć do Santiago de Compostela w Roku Świętym w wolności od przywiązania do jakiegokolwiek grzechu, nawet powszedniego,

- odmówić modlitwy, przynajmniej Credo, Ojcze Nasz i modlitwy w intencjach podanych przez papieża. 

- przyjąć sakramenty pokuty i Komunię Świętą.

- wykonać dzieła odpustowe związane z pielgrzymką do grobu św. Jakuba Starszego Apostoła: przejście przez Drzwi Święte katedry i nawiedzenie grobu świętego Jakuba

Zalecany jest też udział w nabożeństwach i mszy świętej dla pielgrzymów o godzinie 12 w katedrze św. Jakuba,

 

 

 

 

 

 

 

 

 

11. Rytuał pielgrzymi w katedrze świętego Jakuba

Katedra świętego Jakuba w Santiago de Compostela, jako cel przebytej drogi, była i jest duchowym epicentrum dla pielgrzymów. Potrzeba wyrażenia uczuć, napięcie duchowe związane z nawiedzeniem świętego miejsca stworzyło przez stulecia serię mniej lub bardziej znanych rytuałów pielgrzymich, z których kilka przetrwało do dzisiaj. Wiele z nich, powstałych jeszcze w średniowieczu, miało swój początek w wierze i duchowości pielgrzymów, które pozwalały patrzeć na otaczający świat, nie poprzez jego materialny wymiar, ale przede wszystkim przez pryzmat wiary, dla której wszystkie dzieła rąk ludzkich stworzone zostały na pożytek i chwałę Bogu.

Dzisiaj na katedrę patrzymy jak na wspaniale dzieło architektury, którego oglądanie wzbudza przede wszystkim emocje podniosłości i radości, związane też z zakończeniem trudów wielodniowego wędrowania. Kontemplujemy  kunszt architektów, budowniczych i rzeźbiarzy, dzięki którym powstało to wyjątkowe, niepowtarzalne dzieło. Mniej jednak uwagi zwracamy na przekaz teologiczny zawarty w samej architekturze katedry oraz w bogatym detalu rzeźbiarskim umieszczonym na jego elewacjach i we wnętrzu, przedstawiającym opowieści i nauki płynące ze Starego i Nowego Testamentu. Nie wszystkie elementy romańskiej architektury i rzeźby zachowały się do dzisiejszych czasów, usunięte podczas przebudów dokonanych w XVII i XVIII wieku, których przekaz zawarty w tym „piśmie obrazkowym” był  przez średniowiecznych pielgrzymów zrozumiałą nauką o prawdach wiary i stanowiła ważne elementy średniowiecznego rytuału pielgrzymiego.

Rua da Acibecharía jest ulicą którą od wieków pod katedrę przychodzi większość pielgrzymów. Współcześnie zatrzymują się na Plaza del Obradoiro, lub zmierzają do Biura Pielgrzyma, a do wnętrza katedry wchodzą dopiero po pozostawieniu w bezpiecznym miejscu swojego bagażu.  Inaczej rytuał nawiedzenia katedry wyglądał dawniej. Tradycyjnie, od czasu wybudowania w XII wieku tak zwanej III katedry, której podstawowa bryła o kształcie krzyża łacińskiego istnieje do dzisiaj, pielgrzymi dochodzili do Plaza Paradise, który obecnie ma nazwę Plaza Inmaculada i wchodzili do wnętrza przez bramę – Porta Francigena – w północnej fasadzie katedry. 

Północna strona budynku otrzymuje mniej światła niż strona południowa i pielgrzymi nadali tej naturalnej osobliwości znaczenie religijne. Symbolizm tego zjawiska dla nich był oczywisty: wchodzili z ciemności przez zacienioną bramę Starego Testamentu do wnętrza, w którym spotkali się z Chrystusem i wychodzili rozświetloną słońcem bramą Nowego Testamentu – Porta Platerias – duchowo przemienieni, aby wrócić do domu i rozpocząć nowe życie.

Niewiele elementów z dawnego rytuału związanego z nawiedzeniem katedry przetrwało do dzisiejszych czasów, ale warto je wszystkie poznać, by wzbogacić, obecnie sprowadzonego głównie do uścisku popiersia świętego Jakuba, nawiedzenia krypty z jego doczesnymi szczątkami i udziału w mszy świętej z błogosławieństwem dla pielgrzymów i być może, przy odrobinie szczęścia z ceremoniałem okadzania kadzielnicą Botafemeiro.

Santiago de Cmpostela, katedra świętego Jakuba - droga rytuału pielgrzymiego. 1 Plaza del Inmaculada i Fonte de Paraiso (nieistniejąca), 2 Porta Francigena, 3 Capila Santa Maria de la Corticela, Capila Santa Maria Mgdalena, 5 Capila San Salvador, 6 laska świętego Jakuba (obecnie w kaplicy Relikwii), 7 Portico de la Gloria, 8 Coro i figura Santa Maria (nieistniejące), 9 figura świętego Jakuba w Wysokim Ołtarzu, 9 krypta świętego Jakuba, 10 ołtarz, 11 Porta de las Platerias. 

Średniowieczny rytuał pielgrzymi

nawiedzenia katedry świętego Jakuba w Santiago de Compostela

Pielgrzymi docierając do Santiago de Compostela szlakiem Camino Frances dochodzili do katedry świętego Jakuba od jej północnej strony, do której przylega duży plac: Plaza del Inmaculada (gal. Praza da Inmaculada) (Plac Niepokalanej), zwanego też Azbacheria, a w okresie średniowiecza noszącego nazwę Plaza del Paraiso, czyli Rajski Plac.

Oczyszczenie ciała na Plaza del Inmaculada

Na placu przed północnym wejściem do katedry znajdowała się duża kamienna fontanna – Fuente de Paraiso – w której myli się pielgrzymi dokonując w ten sposób rytuału oczyszczenia, przez zanurzenie się w wodzie znajdującej się w misie fontanny. Oddawali brudną odzież, otrzymując w zamian czyste ubranie, a zniszczone palone było w prostokątnym kamiennym basenie pod metalowym Krzyżem Łachmaniarzy – Cruceiro Farrapos. 

Ten rytuał trwał aż do połowy XVIII wieku, kiedy to po pożarze, który zniszczył również Porta Francigena, zabroniono palenia odzieży. Średniowieczne Rajskie Bramy zastąpiła nowa klasycystyczna fasada. W tym czasie zakończono budowę wspaniałej fasado Obradoiro i pielgrzymi coraz częściej zaczęli wchodzić przez jej bramy do katedry, więc kamienną Fuente de Paraiso przeniesiono do wirydarzu przykatedralnego klasztoru, a Cruceiro Farrapos ustawiono na dachu nad kaplicami absydy.

Fontanna została opisana w Księdze V powstałego w XII wieku dzieła Cedex Calixtinus,  który nazywa ją Fuente de Santiago lub Fons miravilis: „Na środku kolumny z brązu zwieńczonej figurami czterech lwów z otwartymi paszczami wylewając strumienie dużej  ilości dobrej jakości wody, która jest świeża, pożywna, zdrowa, czysta, bardzo dobra, ciepła zimą i chłodna w lecie”.

Porta Francigena czyli Brama do Raju

Historyczne wejście do katedry w Compostela odbywało się z Plaza del Inmaculada, nazwanego tak od rzeźby Zwiastowania znajdującej się na fasadzie Porta Francigena, przez drzwi – Puerta del Paraíso. To istniejące do połowy XVIII wieku  romańskie wejście „reprezentowało stworzenie, grzech i obietnicę odkupienia i dlatego nazwano ją fasadą Raju”, jak określił to były dziekan Composteli Jesús Precedo Lafuente.

Pielgrzymi, nim przekroczyli próg katedry, kontemplowali i rozważali rzeźbiarskie przedstawienie „dzieła stworzenia, grzechu i obietnicy odkupienia”. Na znajdującym się nad bramami wejściowymi fryzie przedstawione było stworzenie Raju i jego utracenie, a poniżej, w tympanonie nad bramą po lewej stronie wykonano scenę zapowiadającą okupienie. W XII wieku Aymeric Picaud w V księdze Codex Calixtinus tak to opisuje:

„Za dziedzińcem, na północ od bazyliki św. Jakuba, znajdują się francuskie drzwi, w których znajdują się dwa wejścia, oba ozdobione pięknymi dziełami.  W każdym z dwóch wejść na zewnątrz, znajduje się sześć kolumn, marmurowe i inne kamienie, trzy po prawej i trzy po lewej, czyli sześć na wejściu i sześć na drugich, co sprawia, że w sumie jest dwanaście. Na przymocowanym do ściany [fryzie], który ją dzieli na dwie części, siedzi Pan na tronie w majestacie, dając błogosławieństwo prawą [ręką] i z książką po jego lewej stronie. 

Otaczają tron czterej ewangeliści, po prawej stronie [Pana]  jest przedstawiony Raj, a w drugiej Pan przychodzi  upominać Adama i Ewę za grzech, by na końcu, wyrzucić ich z Raju…

Ale we wnęce [tympanonie] nad drzwiami, które znajdują się po lewej stronie, gdy wchodzimy do bazyliki, znajduje się Zwiastowanie Najświętszej Maryi Panny, a anioł Gabriel przemawia do niej”.

Modlitwa w kaplicy Santa Maria la Antigua de la Corticela

Najstarsza część sanktuarium świętego Jakuba, powstała jeszcze przed budową katedry i mimo, że obecnie jest połączona wewnątrz z katedrą, stanowi oddzielny kościół i parafię, jest od samego początku (IX w.) miejscem modlitwy dla pielgrzymów szukających własnej miejsca w świątyni, gdzie mogliby pójść na mszę, modlić się i zastanawiać.  Corticela to także miejsce początku kultu Santiago. Jej mnisi byli, wraz z tymi z monasterio San Payo – pierwszego męskiego klasztoru - strażnikami grobu apostoła. Przez większą część średniowiecza wraz kaplicą San Nicolás (Mikołaja), obecnie nieistniejącą, była głównym miejscem nabożeństw odprawianych dla pielgrzymów. 

Od XVI wieku, w bocznej wnęce umieszczona jest figura Chrystusa modlącego się w Ogrojcu. U jego stóp ustawiony jest koszyk, do którego pielgrzymi, a także uczniowie i studenci składają prośby dziękczynienia, by przez modlitwę Chrystusa trafiły do Boga Ojca.

Symboliczne znaczenie tego gestu podkreśla spokój tego miejsca, oddzielonego długim korytarzem od gwaru w katedrze, przerywany tylko dźwiękiem dzwonów lub szumem deszczowej wody wypływającej z gargulców umieszczonych w dachu kaplicy. W tym miejscu pielgrzymi odczuwali, że rzeczywistość, która ich dotąd otaczała jest już historią, że jej miejsce zajmuje wiara, która kieruje myślą i działaniem.

Sakrament pojednania

Wyciszeni modlitwą w kaplicy Santa Maria la Antigua de la Corticela pielgrzymi kierowali swe kroki do konfesjonałów rozmieszczonych w kaplicach w ambicie (obejściu) ołtarza, lub w nawach bocznych katedry, ze spowiednikami spowiadającymi w różnych językach, by przystąpić do sakramentu pojednania.

Tam odkrywali swoje wewnętrzne rany, swoje niewierności, swoje grzechy. W sakramencie umieszczali swoje życie i swoje grzechy w kochających i uzdrawiających rękach Chrystusa, aby móc odnowić swoje istnienie. 

„Miłosierny, mój Boże, za twoją dobroć, za twoje ogromne współczucie, usuń moją winę. O Boże, uwierz we mnie z czystym sercem, odnów mnie wewnętrznie z mocnym duchem

Wota i compostela

Ważnym elementem rytuału pielgrzymiego było składanie wotów przyniesionych ze sobą, a przez osoby majętne nierzadko o dużej wartości, a nawet będące dziełami sztuki sakralnej.

Składane były w kaplicach wokół ołtarza, które były też miejscem spotkań pielgrzymów z duchowieństwem katedry. Oprócz kontaktu podczas spowiedzi i komunii. Od czasu zakończenia budowy prezbiterium i nowego ołtarza na początku XII, oraz po zamurowaniu wejścia do krypty świętego Jakuba wota składane były z tyłu ołtarza, w kaplicy świętej Marii Magdaleny. 

We wnęce pod ołtarzem pielgrzymi mogli też zobaczyć symboliczną gwiazdę wskazująca miejsce pochowania Apostoła. Tutaj też otrzymali, za odpowiednią opłatą, kompostelę – zaświadczenie o swojej pielgrzymce.

Pielgrzym z Holandii Jean van Doornik, który przybył do katedry w 1489 roku napisał:

„Poszedłem do spowiedzi za ołtarzem, gdzie znajdowało się ciało naszego Pana, chwaląc go i dziękując mu za wszystkie błogosławieństwa i korzyści mi przyznane”. 

W XVI wieku, z uwagi na zagrożenie najazdami angielskimi, przestrzeń kaplicy z tył ołtarza została zamknięta, a wnęka pod ołtarzem zamurowana. Rytuał składania wotów i odbioru composteli przeniesiony został do kaplicy San Salvador (Zbawiciela), najstarszej, od której rozpoczęła się w 1075 roku budowa dzisiejszej katedry, zwana też przez pielgrzymów kaplicą króla Francji, w imieniu którego odprawiane były codziennie mszy, płonęły świece. Pielgrzymi mieli w niej miejsce do spowiedzi i przyjęcia komunii,

Tak w 1673 roku pisał o tym włoski pielgrzym, Domenico Laffi:

„Wśród kaplic jest ta, piękna, od króla z Francji, gdzie pielgrzymi dostają patenty, które zostały opłacone”. 

Guillaume Manier z Francji pisał w 1726 roku, że idzie do tego sanktuarium, zwanego „francuskim” otrzymać Komunię i dokument potwierdzający, Compostelę.

Dotknięcie laski świętego Jakuba

Po wyznaniu grzechów w sakramencie pojednania, pielgrzymi podchodzili do cienkiej kolumny z brązu, umieszczonej na filarze po prawej stronie styku nawy głównej z transeptem, w której znajdowała się laska – bodron – świętego Jakuba. Mogli oni dotknąć, od spodu, żelaznego jej zakończenia, a ten miał moc złagodzić ból i cierpienie.. Początkowo laska nie miała metalowej obudowy, ale zapędy pielgrzymów, by mieć chociaż drzazgę, jako relikwię czy też pamiątkę świętego Jakuba, zmusiła władze katedry do jej zabezpieczenia. W XIII wieku do kolumny wsunięta została druga laska używana przez pielgrzyma San Franco de Siena, który odzyskał wzrok po dotarciu do Santiago de Compostela.

Bartholomeo Fontana w 1539 roku podaje, że umieścił palce pod pustą kolumną i "jest wyczuwalne ostre żelazo i laska”. 

W XXI wieku, przed remontem katedry mosiężna kolumna została przeniesiona do kaplicy Relikwii.

Pórtico de la Gloria

Z transeptu i przestrzeni wokół ołtarza pielgrzymi przechodzili nawami bocznymi do nartexu (przedsionka), gdzie znajduje się Portico de la Gloria, jedno z najwspanialszych dzieł romańskiej rzeźby sakralnej, wykonane w pierwszej połowie XII wieku, przez pracownię Maestro Mateo. 

W średniowieczu bramy do tego przedsionka, umieszczone w fasadzie zachodniej, były zamknięte i otwierane były tylko w Latach Świętych Jakubowych.

Dojście nawami bocznymi miało swoje uzasadnienie. Pielgrzymi oddzieleni rzędem kolumn i wielkim kamiennym coro (niskim chórem) od nawy głównej, nie szli odwróceni plecami do głównego ołtarza, a przed Portyk Chwały podchodzili drzwiami bocznymi stając przed wspaniałym dziełem rzeźby romańskiej kontemplowali i rozważali przedstawioną historię zbawienia. Lewa strona Starego Testamentu przedstawia oczekiwanie i pragnienie przyjścia Chrystusa, symbolizowane przez czterech proroków Starego Testamentu. Po stronie prawej jest głoszenie Nowego Testamentu przez czterech apostołów. Centralny tympanon uosabia Chwałę Bożą:

„W środku jest Pan, otoczony Jego chwałą. On jest świątynią, pośrednikiem między Bogiem a ludźmi, kapłanem. On otwiera drzwi, On kontaktuje nas z boskim życiem, przez Niego wchodzimy w prawdziwe życie przez wiarę”. 

Na środkowej kolumnie Święty Jakub Starszy Apostoł, pielgrzym, wysłannik Chrystusa, przekazuje nam wiarę w Zbawienie. 

Tutaj pod tą kolumną Jakubową w przeszłości pielgrzymi odprawiali dwa rytuały. Podczas Pierwszego z nich pielgrzym stawał przed kolumną, umieszczał palce prawej ręki w zagłębieniach na marmurowym słupku przedstawiającym Drzewo Jessego i dotykał kolumny czołem dla jedności z Chrystusem i świętym Jakubem. Według tradycji, te zagłębienia powstały przez wieki palcami pielgrzymów. 

Powiedziane było też, że ten, kto odmówił w ciszy pięć Pater Noster bez zdejmowania ręki, zostawał obdarowany przez Opatrzność pięcioma łaskami. Niektórzy pielgrzymi w otwartych paszczach bestii zostawiali datki, które, jak głosi legenda, znajdowano potem w krypcie świętego Jakuba.

Następnie przechodził na drugą stronę portyku, przez symboliczne drzwi wejścia do Chrystusa, odmawiając modlitwę:

"Wierzę w jednego Boga ..."

Po drugiej stronie Portico de la Gloria wykonywali drugi rytualny obrządek o nazwie Santo dos Croques. Pochylali się nad skromną kamienną figurą Maestro Mateo, umieszczoną u podstawy tej kolumny i dotykali trzy razy swoją głową jego głowy, by przekazał on swoją mądrość, wiedzę i wiarę.

Od 2008 roku rytuały te zostały zakazane z uwagi ochronę kamieni, z których wykonane zostały rzeźby tworzące Portico de la Gloria.

Matka Boża i Salve Regina

Od Portyku Chwały pielgrzymi szli w kierunku ołtarza głównego, by w pozostałych rytuałach znaleźć się blisko Apostoła Jakuba. Idąc nawą główną dochodzili do nieistniejącej już kamiennej obudowy niskiego chóru – coro – gdzie na zewnętrznej ścianie (trascoro) znajdowała się figura Matki Bożej. Każdej soboty u jej stóp odprawiane było nabożeństwo „Salve Regina”, upamiętniające cudowne ocalenie grobu świętego Jakuba w 997 roku i powstanie ułożonej przez ówczesnego biskupa Composteli Teodomira maryjnej pieśni o tym tytule. Przy figurze modliły się też pary, które pragnęły mieć dziecko, lub oczekiwały na szczęśliwe narodziny. 

W XVI wieku coro zostało rozebrane, figury je zdobiące umieszczono przy wybudowanych w tym czasie nowych Drzwiach Świętych we wschodniej fasadzie katedry. Model jego znajduje się w Muzeum Katedry.

Ołtarz główny

Znaczenie ołtarza głównego ustawionego nad kryptą z ciałem świętego Jakuba, niedostępną od XII wieku sprawiły, że w jego otoczeniu każdy pielgrzym chciał pokazać szczególne nabożeństwo i oddanie Apostołowi. 

Powstał szczególny rycerski rytuał, niemiecki rycerz Peter Ritter w 1428 roku:

„Tam [przed ołtarzem] leżeliśmy Pan Axel i ja, wraz z naszym kolegą ze szlachetnej drogi, na tarczach, jak zwykle robią to szlachetni pielgrzymi”. 

Prawie czterdzieści lat później to samo podał Gabriel Tetzel z Czech:

„W tej kaplicy leżała większość na tarczach tarcz, którzy pochodzili z książąt i i inni wędrowcy. Tak leżeli na tarczach też mój szlachetny pan i jego towarzysze podróży”.

Pielgrzymi niższego stanu starali się dotknąć głowami słupów przy ołtarzu, na znak otrzymanych odpustów.

Uścisk świętego Jakuba w Wysokim Ołtarzu

Jednym z najważniejszych elementów rytuału pielgrzymiego nawiedzania katedry był i jest uścisk figury popiersia Apostoła umieszczonej w Wysokim Ołtarzu. Święty Jakub trzyma laskę z tykwą oraz napis: Hic est corpus divi Iacobi Apostoli i Hispaniarum Patroni (Tu leży ciało Jakuba Apostoła, patrona Hiszpanii).

Wspiąwszy się po schodach pielgrzym całował i obejmował Apostoła za szyję mówiąc:

„Dziękuję Ci przyjacielu Santiago, bracie Santiago, za pomoc w dotarciu tutaj! Dziękuję za Twoją obecność, za Twoją ochronę, za Twoje świadectwo, za Twoje dziedzictwo! Przyjacielu, wstaw się za mną do Boga”.

W średniowieczu rytuał ten wzbogacony był jeszcze o gest nałożenia na głowę figury świętego Jakuba kapelusza, jaki miał ze sobą pielgrzym. Nakrycie to stawało się dla pielgrzyma rodzajem fetyszu, który po powrocie był traktowany jak swego rodzaju relikwia (chociaż relikwią być nie mógł). W XVI wieku na głowę Apostoła nałożono pozłacaną aureolę, na wzór tej, jaką miał relikwiarz głowy świętego Jakuba Młodszego (Santiago Alfeo), który znajdował się w skarbcu katedry. Początkowo zawieszona była na łańcuchu nad głową świętego Jakuba, ale, kiedy pielgrzymi zaczęli zakładać ją na swoją głowę, została przymocowano na stałe do figury. Zwracano też szczególną uwagę, żeby do figury Apostoła podchodzili tylko pielgrzymi, jak wyjaśniał w 1743 roku Nikolas Albani z Włoch:

„Jeśli to nie jest Peregrine, to nie może wspinać się, czy to człowiek zamożny pan lub pani albo kapłan lub biskup, albo król, nie może tego zrobić bez uprzedniego sprawdzenia u niego znak Pielgrzyma, bo to przywilej tylko pielgrzymów”.

Modlitwa w Krypcie świętego Jakuba

 

Pielgrzym kończący swoja Drogę świętego Jakuba – Camino de Santiago – po rytualne związanym z nawiedzeniem świętego miejsca, jakim jest archikatedra świętego Jakuba Starszego Apostoła w Santiago de Compostela, schodzi krypty z relikwiami świętego Jakuba, znajdującej się pod ołtarzem, które to miejsce jest prawdziwym celem Drogi, by w modlitwie podziękować za szczęśliwe dotarcie do celu i przekazać wotum (prośbę własną lub powierzoną o wstawiennictwo u Pana Boga, podziękowanie za doznane łaski).

„Ty jesteś tutaj, święty Jakubie, na tym końcu świata. Tutaj przybyłeś, aby głosić nam naukę Chrystusa, i tu pozostałeś, aby zachęcać nas do szukania i umacniania naszej wiary. Umocnij moją wiarę, moje chrześcijańskie życie, które tak często wydaje się odchodzić od prawd Twojej nauki. Ty silny, ty nieustraszony, Ty Synu Gromu. Amen”.

Przez większość czasu od początków istnienia tego świętego miejsca pielgrzymi nie mieli możliwości bliskiego kontaktu z doczesnymi szczątkami świętego Jakuba Starszego Apostoła. Odkryty na początku IX wieku grób świętego Jakuba był dostępny dla pielgrzymów do początku XII wieku, kiedy z uwagi na stałe wykradanie relikwii, wejścia do krypty grobowej zostały zamurowane, zostawiając jedynie znak w ołtarzu głównym wskazujący miejsce pochowania świętego.

W XVI wieku wszystkie znaki, ślady wskazujące to miejsce zostały zniszczone lub zatarte z obawy przed profanacją ze strony najeżdżających na wybrzeże, głownie w celach rabunkowych, żołnierzy i marynarzy angielskich pod wodzą Franciszka Draek’a, którego flota budziła postrach na całym wybrzeżu atlantyckim. Dopiero pod koniec XIX wieku, podczas prac archeologicznych i remontowych prowadzonych w katedrze, ponownie odkryte zostały resztki dawnego rzymskiego ediculum, w którym w kamiennym sarkofagu znajdowały się szczątki świętego Jakuba, a papież Leon XIII potwierdził ich autentyczność. W 1894 roku udostępniono pielgrzymom  kryptę z relikwiami świętego Jakuba, umieszczonymi w srebrnym relikwiarzu.

Msza Pielgrzymów

Od samego początku w katedrze mają miejsce specjalne msze dla pielgrzymów, które po odprawieniu Eucharystii kończyły się błogosławieństwem dla zgromadzonych na niej pielgrzymów. Zwykłe dni miała ona miejsce w kaplicy Santa Maria la Antigua de la Corticela, która aż do XX wieku była kościołem pielgrzymów. Przy ołtarzu głównym msze dla pielgrzymów odprawiane były tylko w dni świąteczne z dodatkowym elementem liturgii, jakim było okadzanie katedry i zgromadzonych w niej wiernych dymem z wielkiego kadzidła – Botafumeiro.

Codzienną mszę dla pielgrzymów zaczęto celebrować w południe pod koniec XX wieku, wraz ze wzrostem liczby pielgrzymów przybywających do Santiago de Compostela. Nie zawsze jest wtedy możliwość zafascynowania się, po zakończeniu mszy świętej, rytuałem wielkiego lotu kadzielnicy Botafumeiro, bo jak wszędzie tak też do katedry wkroczyła komercja i poza kilkunastoma dniami świątecznymi w ciągu roku, za ten pokaz, wykonywany przy pomocy 8 Tiraboleiros, trzeba zapłacić. 

Zebrani pielgrzymi przed rozpoczęciem liturgii w ciszy kontemplowali symbole stojącego przed nimi ołtarza i modlili się: 

„Pielgrzymi z tak wielu miejsc, wielu języków, zebraliśmy się wokół Twojego stołu, Panie, Twojej Eucharystii. Aby usiąść obok Ciebie, tak jak wiele razy siadał święty Jakub, aby być z Tobą, aby Cię słuchać, aby uczyć się od Ciebie, abyś żywił  i wzmacniał nas swoim własnym życiem, swoim własnym Ciałem. Amen”.

Porta Platerias - nowa droga życia

Pielgrzymi spędzali w katedrze wiele godzin modląc się, celebrując rytuały, uczestnicząc we mszy świętej i rozważając swoje dotychczasowe życie, wiarę i być może też przemianę duchową, jaka nastąpiła w nich przez długi czas trudnej wędrówki, często samotnej, pełnej napięć, rozterek, ale także radości. Ważnym momentem kończącym rytuał pielgrzymkowy i rozważania nad życiem doczesnym i przyszłym, było i jest wyjście z katedry do świata rzeczywistego, z którym pielgrzymi odmienionym duchowo i pełnym wiary muszą się zmierzyć w swojej drodze powrotnej i w domu, z którego dawno temu wyszli.

Kiedy wyjdziesz z katedry przez rozjaśnioną Bramę Południową – Puerta de las Platerías –spójrz na jej fasadę. Rzeźby przedstawiają symbolikę Nowego Testamentu i Zbawienia. To jedyna romańska elewacja, która zachowała się w katedrze. 

Zwróć uwagę na znajdujący się między archiwoltami obu bram Crismón – Chrystogram – ze znakami Chi-Rho, w którym litery Alfa i Omego zostały wstawione odwrotnie: Ω symbol końca po lewej i Λ jako początek po prawej stronie monogramu Chrystusa. Koniec stał się początkiem. 

Dotarłeś do Celu swojej Drogi i jej koniec stał się teraz początkiem nowej drogi, nowego życia, które rozpoczynasz.

„W Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego. Amen”

Rytuał w Roku Świętym Jakubowym

Annus Sanctus Iacobeo ustanowiony przez papieża Kaliksta II w 1120,  w roku kiedy święto apostoła Santiago, 25 lipca przypada w niedzielę, dawał możliwość uzyskania odpustu zupełnego (Indulgenza plenarna) po spełnieniu przez pielgrzyma następujących warunków:

- odbycie pielgrzymki do grobu świętego Jakuba w Santiago de Compostela.

- nawiedzenie grobu świętego,

- udział w nabożeństwach w katedrze św. Jakuba

- brak jakiegokolwiek przywiązania do grzechu, nawet powszedniego (jeżeli jest brak całkowitej dyspozycji - zyskuje się odpust cząstkowy)

- stan łaski uświęcającej (brak nieodpuszczonego grzechu ciężkiego) lub spowiedź sakramentalna

- przyjęcie Komunii świętej,

- odmówienie modlitwy w intencjach Ojca Świętego, za które modli się każdego dnia papież.

Te warunki odpustu zupełnego wpisywały się w rytuał pielgrzymi jaki wytworzył się w katedrze. W XVI wieku wzbogacił się o dodatkowy element, kiedy otwarto dla pielgrzymów nowe wejście do katedry umieszczone we wschodniej ścianie, obok kaplicy Zbawiciela i nadana mu, wzorując się na ceremoniale Roku Jubileuszowego 1500-nego obchodzonego w bazylice świętego Piotra w Rzymie, tytułu Drzwi Świętych. Od tego czasu, w Roku Świętym Jakubowym – Anno Santo Jacobeo- pielgrzymi dochodzący do Plaza Inmaculada przechodzili na Plaza de A Quintana, następnie wchodzili do katedry przez Drzwi Święte – Puerta Santa.

Rytuał przejścia przez Drzwi Święte w katedrze świętego Jakuba został dodany do warunków uzyskania odpustu zupełnego. Ważne jest w tym miejscu rozważanie duchowego znaczenia Świętych Drzwi Composteli.  Odniesieniem są słowa Jezusa podane w Ewangelii św. Jana (10, 6 i 14, 6):

„Ja jestem bramą; jeśli ktoś wejdzie przeze mnie, będzie zbawiony – wejdzie i wyjdzie, i znajdzie paszę. Ja jestem drogą, prawdą i życiem”,

oraz z Apokalipsy św. Jana (3, 8):

„Znam twoje czyny. Oto postawiłem jako dar przed tobą drzwi otwarte, których nikt nie może zamknąć”. 

Tradycja przekazuje, że pielgrzym, który przez nią wejdzie, powinien dotknąć krzyży umieszczonych przy ościeżach drzwi: ciemnego po lewej stronie, symbolem cierpienia i jasnego po prawej dającego Zbawienie, a następnie zanurzyć palce w wodzie święconej i przeżegnać się.